İranlı müzakereciler Doha’dan ayrılırken taraflar arasındaki mesaj trafiği devam etti. Tahran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını, petrol satışlarına yönelik kısıtlamaları hafifletmesini ve yeni yaptırımları durdurmasını istiyor. İran, nükleer programla ilgili görüşmelerin ise kendi koşullarının karşılanmasının ardından başlamasını savunuyor.

ABD ile İran arasında sekiz aydır devam eden savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler, henüz sonuç vermedi. 

Katar’ın arabuluculuğunda yürütülen temaslarda taraflar bir anlaşmaya varamazken, İran’ın eylül ayında sunduğu yedi aşamalı öneri görüşmelerin temelini oluşturmayı sürdürüyor.

Reuters’ın 2 Kasım tarihli haberine göre, İranlı müzakereciler pazar günü Doha’dan ayrıldı. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir yetkili, heyetin ayrılmasının müzakerelerde yaşanan bir sorundan kaynaklanmadığını belirtti. Aynı yetkili, ABD ile İran arasında hazırlanmış bir taslak önerinin dolaşımda olduğunu ve yeni bir görüşmenin gündeme gelebileceğini aktardı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de arabulucular üzerinden yürütülen temasların yoğun biçimde sürdüğünü söyledi. Arakçi, Tahran’ın koşullarını ve önerilerini ilettiğini belirterek sürecin Washington’ın tutumuna bağlı olduğunu ifade etti.

İran’ın yedi aşamalı önerisi iki günde uygulanabilecek

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, eylül ayında sunulan yedi aşamalı planın görüşmelerin temelini oluşturduğunu açıkladı. Bekayi, önerinin kısaltıldığını ve bir anlaşma sağlanması hâlinde iki gün içinde uygulanabileceğini söyledi.

İran’ın önerisine göre ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldıracak, İran petrolünün satışına yönelik muafiyet sağlayacak ve yeni yaptırımları durduracak. Buna karşılık İran, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacak. Diğer başlıkların ise bu adımların ardından ele alınması öngörülüyor.

Tahran, nükleer programla ilgili müzakerelere ancak kendi koşullarının yerine getirildiğini doğruladıktan sonra dönülebileceğini belirtiyor. Bekayi, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun başka bir ülkeye taşınması konusunun görüşmelerde gündeme gelmediğini ve Tahran’ın bu seçeneği kabul etmediğini söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın eylül ayında sunduğu yedi aşamalı öneriyi daha önce reddetmişti.

Katar arabuluculuğu sürüyor

İranlı heyetin Doha’dan ayrılmasının ardından Katar’ın arabuluculuk girişimleri devam etti. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir yetkili, Katarlı arabulucuların 2 Kasım gecesi Tahran’a giderek İran Dışişleri Bakanı Arakçi ile taslak anlaşmanın yeni bir versiyonunu ele aldığını bildirdi.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mecid el-Ensari, bugün yaptığı açıklamada ABD ve İran’ın arabuluculuk sürecine bağlılığını sürdürdüğünü ve arabulucuların sunduğu önerileri değerlendirdiğini söyledi. Tahran’a giden Katar heyetinin Doha’ya döndüğünü belirten Ensari, temasların devam ettiğini ve bir anlaşmaya ulaşılması için bölgesel çabaların sürdüğünü kaydetti.

Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili ise taraflar arasındaki mesafenin hâlâ büyük olduğunu belirtti. Yetkili, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için İran’ın koşullarının karşılanması gerektiğini, nükleer görüşmelerin de ancak bundan sonra başlayabileceğini söyledi.

Petrol fiyatları önce geriledi, ardından yükseldi

Diplomatik temaslarda ilerleme sağlanabileceği beklentisi, petrol piyasalarında da etkili oldu. Reuters’ın aktardığına göre, 2 Kasım’da petrol fiyatları görüşmelerin anlaşmayla sonuçlanabileceği beklentisiyle sert geriledi. Brent petrolün varil fiyatı gün içinde yüzde 4’ten fazla düşerek 108,64 dolara kadar indi. ABD Batı Teksas türü ham petrolün (WTI) varil fiyatı da yüzde 4,2 düşüşle 99,71 dolara geriledi.

Ancak bugün itibariyle diplomatik sürecin belirsizliğini koruması ve bölgede yeniden çatışma yaşanabileceğine ilişkin endişelerle petrol fiyatları yaklaşık 1 dolar yükseldi. Böylece piyasalarda bir gün önceki düşüşün ardından yeniden yukarı yönlü hareket görüldü.

Petrol fiyatlarındaki dalgalanmada Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğine ilişkin belirsizlik de etkili. Küresel enerji sevkiyatında kritik öneme sahip boğazdaki kesintiler, petrol ve doğal gaz arzına ilişkin endişeleri artırıyor.

Diplomatik temaslara rağmen gerilim sürüyor

ABD ile İran arasındaki görüşmeler devam ederken bölgede askerî gerilim de sona ermiş değil. Reuters’ın haberine göre ABD, İran’ın Kişm Adası’ndaki bazı hedeflere sınırlı ve “savunma amaçlı” saldırılar düzenledi. ABD’li bir yetkili, saldırıların ABD unsurlarına karşı kullanıldığı belirtilen karadan havaya füze sistemlerini hedef aldığını söyledi. Bir başka yetkili ise saldırıların kapsamının sınırlı olduğunu ve geniş çaplı askerî operasyonların yeniden başladığı anlamına gelmediğini belirtti.

İran Devrim Muhafızları da Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD MQ-9 insansız hava aracını ve iki Lucas tipi insansız hava aracını düşürdüğünü öne sürdü. Bu açıklama Reuters tarafından İran tarafına atfedildi.

ABD Başkanı Donald Trump, bugünkü ara seçimlerin ardından İran’a yönelik yeni saldırı düzenlemeyi düşünüp düşünmediği sorusuna “Hayır” yanıtını verdi. Trump, Tahran’ın anlaşma yapmak istediğini düşündüğünü ve anlaşmanın mümkün olabileceğini söyledi.

Buna karşılık İranlı yetkililer, ABD’nin yeniden saldırması hâlinde güçlü karşılık verileceği uyarısında bulundu. Böylece Katar arabuluculuğunda diplomatik temaslar sürerken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılması ve yaptırımların geleceği taraflar arasındaki temel anlaşmazlık başlıkları olmayı sürdürüyor.