IEA: Hürmüz Boğazı'ndaki aksama tarihin en büyük enerji arz şokuna yol açtı

IEA: Hürmüz Boğazı'ndaki aksama tarihin en büyük enerji arz şokuna yol açtı

paylaş :

Uluslararası Enerji Ajansı, Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışındaki kesintilerin 2026'da küresel ölçekte şimdiye kadar yaşanan en büyük enerji arz şokuna yol açtığını ve krizin Kasım itibarıyla devam ettiğini bildirdi. IEA'nın 2026 Dünya Enerji Görünümü raporuna göre, Körfez kaynaklı arz kayıpları ekim sonuna kadar 2,8 milyar varil petrol ve 60 milyar metreküp doğalgazı buldu.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Dünya Enerji Görünümü 2026 raporuna göre, Hürmüz Boğazı'ndaki aksama nedeniyle küresel petrol arzı kriz döneminin en yoğun noktasında çatışma öncesi seviyelere kıyasla günlük 16,1 milyon varil geriledi. Doğal gaz arzındaki düşüş ise günlük yaklaşık 320 milyon metreküp oldu.

IEA, 2026'daki kesintilerin 1970'lerden bu yana yaşanan önceki büyük petrol arz krizlerini geride bıraktığını belirtti. Rapora göre, Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler yalnızca petrol ve doğal gaz piyasalarını değil, gübre, alüminyum, kükürt ve helyum tedarikini de etkileyerek sanayi ve gıda güvenliği açısından riskleri artırdı.

Küresel petrol talebinin 2026'da günlük yaklaşık 2,7 milyon varil azalması, doğalgaz talebinin ise yüzde 1,5 civarında, yani yaklaşık 65 milyar metreküp düşmesi bekleniyor. IEA, bu düşüşün arz kesintileri ve fiyat baskılarıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor. 

Krizin etkileri dünya genelinde hissediliyor

IEA'ya göre dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçü petrol ve doğal gaz ithalatçısı ülkelerde yaşıyor. Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan petrolün yüzde 30'undan fazlasına bağımlı ülkelerde ise 4 milyardan fazla insan bulunuyor.

Boğaz üzerinden kriz öncesinde taşınan petrolün yaklaşık yüzde 80'i, sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) ise yaklaşık yüzde 90'ı Asya'ya gidiyordu. Bu nedenle Asya-Pasifik bölgesindeki ithalatçı ekonomiler, enerji arzındaki kesintilerden özellikle etkilendi. IEA, Afrika'daki gelişmekte olan ekonomilerin de krizin en ağır etkilerini yaşayan ülkeler arasında bulunduğunu belirtti.

Raporda, petrol arzındaki kayıpların tüketicilere yüksek fiyatlar ve tüketim baskısı üzerinden yansımaya başladığı vurgulandı. Özellikle dizel arzının ciddi baskı altında olduğu, dizel fiyatlarının varil başına 200 doların üzerine çıkarak rekor seviyelere ulaştığı belirtildi. 

Alternatif güzergahlar ve stoklar krizin etkisini sınırladı

IEA, enerji piyasalarının başlangıçta yüksek stoklar, koordineli acil petrol stoklarının kullanıma açılması, Hürmüz Boğazı'nı bypass eden güzergahlar ve Körfez dışındaki üreticilerin arz artışı sayesinde daha ağır bir tabloyla karşılaşmadığını belirtti.

Ancak bu tampon mekanizmaların giderek azalmasıyla yükün daha fazla tüketicilere, yüksek fiyatlara ve talep düşüşüne yansıdığı değerlendirildi.

IEA'nın analizine göre, Hürmüz Boğazı'nı devre dışı bırakabilecek yaklaşık 7 milyon varil/gün kapasiteli yeni boru hattı projeleri inşa aşamasında veya değerlendirmede. Bu projelerin hayata geçirilmesi için yaklaşık 40 milyar dolarlık yatırım gerekiyor.

Bununla birlikte, alternatif güzergahların da bölgesel istikrarsızlıklardan etkilenebileceği ve Hürmüz'e bağımlılığın azaltılmasının Orta Doğu kaynaklı enerji bağımlılığını bütünüyle ortadan kaldırmayacağı vurgulanıyor. 

Hürmüz'e bağımlılık 2035'e kadar azaltılabilir

IEA'nın uzun süreli enerji güvenliği risklerinin devam ettiği varsayımına dayanan düşük Hürmüz senaryosunda, alternatif boru hatları, Körfez dışındaki üretim artışı ve petrol talebindeki düşüşle 2035'e kadar boğazdan geçmesi gereken petrol miktarının günlük 2 milyon varile kadar gerileyebileceği öngörülüyor.

Bu senaryonun gerçekleşmesi, yeni altyapı yatırımlarının tamamlanmasına, diğer üreticilerin arzı artırmasına ve enerji tüketiminde değişikliklere bağlı. IEA, bu projeksiyonun kesin bir tahmin değil, belirli koşulların gerçekleşmesi halinde ortaya çıkabilecek bir senaryo olduğunu vurguluyor.

Ajans, enerji güvenliğinin yalnızca alternatif fosil yakıt tedarikçileri ve güzergahları ile değil, elektrifikasyon, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve talep yönetimiyle de güçlendirilebileceğine işaret ediyor. 

Enerji krizinin etkileri kalıcı olabilir

IEA, Hürmüz Boğazı'ndaki kesintilerin enerji piyasalarında yarattığı etkinin, ülkelerin enerji politikalarında kalıcı değişikliklere yol açabileceğini değerlendiriyor. Kriz, enerji arzının güvenliği, maliyeti ve dış kaynaklara bağımlılık konularını hükümetlerin yeniden önceliklendirmesine neden oluyor.

Raporda, enerji sisteminin yalnızca mevcut arz kayıplarını telafi etmekle değil, gelecekte benzer kesintilere karşı daha dayanıklı hale getirilmesiyle ilgili politikaların da önem kazandığı belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı'nda süreç nasıl başladı?

Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini sekteye uğratan süreç, ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından gelişti. İran, 2 Mart'ta Hürmüz Boğazı'nı trafiğe kapattığını duyurdu ve geçiş yapan gemileri hedef alacağı yönünde açıklama yaptı. 

ABD ise 13 Nisan'da İran limanlarına yönelik deniz ablukası başlattı; İran limanlarına ve İran'a ait gemilerin boğaz üzerinden giriş ve çıkışlarını kısıtladı. Karşılıklı askeri hamleler, ticari gemilere yönelik saldırılar ve seyrüsefer güvenliğine ilişkin tehditler, boğazdaki geçişlerin ciddi biçimde azalmasına yol açtı.

Hürmüz Boğazı, Kasım 2026 itibarıyla tamamen kapalı değil ancak ticari gemi geçişleri kriz öncesi seviyelerin oldukça altında seyrediyor. AIS tabanlı gemi takip verilerine göre, son 24 saatte boğazdan 7 ticari gemi geçti. Son yedi günlük ortalama geçiş sayısı ise günlük 5,9 olarak kaydedildi. Kriz öncesinde boğazdan günlük ortalama 84,8 ticari gemi geçiyordu. 

Gemi takip verileri, geçişlerin sürdüğünü ancak trafik yoğunluğunun kriz öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 7'sine gerilediğini gösteriyor. Lloyd's List Intelligence'ın 19 Kasım tarihli değerlendirmesine göre, ekim ayında boğazdan İran bağlantısı bulunmayan gemilerin geçiş sayısı 550'ye yükseldi. Bu, çatışmanın başladığı dönemin ardından kaydedilen en yoğun ay olarak değerlendirildi.